Allergie voor b-lactam antibiotica

Omschrijving:

Inleiding

De accurate diagnose van een penicilline allergie is belangrijk ter voorkoming van ernstige reacties bij hernieuwde introductie, maar ook ter voorkoming van ondergeschikte therapie, met mogelijk meer bijwerkingen en hogere kosten.
Penicilline allergie is de meest voorkomende medicatieallergie. 5-20% van de patiënten melden een penicilline allergie, echter, 85-95% van deze patiënten blijkt  niet aantoonbaar allergisch te zijn.
Anafylaxie komt voor bij 0,01-0,05%. IgE-gemedieerde sensitiviteit voor penicilline kan verdwijnen in verloop van tijd, met een daling tot 20% na 10 jaar.
Van de patiënten met een positieve huidtest voor penicilline, blijkt ongeveer 2% kruis te reageren met een cefalosporine en 0,3-4% met meropenem.  
Mensen met een penicilline allergie hebben 3x zoveel kans op allergie voor niet-gerelateerde antibiotica.
Een deel van de vermeldde allergieën berust op type A geneesmiddelen reacties. Dit zijn dosisafhankelijke reacties, secundair aan de farmacologische activiteit van het geneesmiddel, zoals maag-darmklachten bij antibiotica. Het betreft in dit geval dus niet immuun-gerelateerde reacties.

Allergische reacties op antibiotica worden verdeeld in twee groepen :

  • Directe reactie, ontstaat < 2 uur en kan zich ontwikkelen tot anafylaxie.

    • ​​Immunologie: IgE-gemedieerd
    • Symptomen: hypotensie, larynxoedeem, bronchusobstructie, rhinitis, urticaria, angio-oedeem, erytheem, jeuk
  • Uitgestelde reactie, ontstaat na > 1 uur ( klassiek na 6 uur of dagen).

    • Immunologie: verschillende mechanismen, niet IgE-gemedieerd
    • Symptomen: meestal geneesmiddelen exantheem (morbilliform),
                              maar ook ernstige systemische reacties zoals exfoliatieve dermatitis, tubulo-interstitiële nefritis, hemolytische anemie, neutropenie, trombocytopenie, toxische epidermale necrolyse (TEN), geneesmiddelenkoorts, serumziekte, Stevens-Johnson-syndroom (SJS), hypersensitiviteitssyndroom                             (drug induced hypersensitivy syndroom (DRESS)).

Te documenteren bij verdenking antibiotica allergie

  • Beschrijving allergische reactie: symptomen, aard huiduitslag, begin, duur en verloop van de reactie, effect van anti-allergische behandeling
  • Eerdere geneesmiddelenreacties en overige allergieën
  • Gelijktijdig gebruikte geneesmiddelen
  • Inschatting kans op noodzakelijkheid van geneesmiddel in de toekomst, i.v.m. doorverwijzing allergoloog/dermatoloog.

 

Alternatieve antibiotica bij penicilline allergie:

  • Aanwijzingen voor directe of versnelde reactie:

    • Gebruik niet toegestaan: alle β -lactam antibiotica: dit zijn alle penicillines, cefalosporines, carbapenems (imipenem, meropenem). NB. Bij dwingende reden tot gebruik β-lactam antibiotica: overleg consulent infectieziekten.
    • Gebruik wel toegestaan: niet- β -lactam antibiotica, aztreonam (behalve bij ceftazidimallergie).  
  •  Uitgestelde reactie zonder aanwijzingen voor direct  (IgE-gemedieerde) reactie en geen Stevens-Johnson-syndroom of exfoliatieve dermatitis:

    • Gebruik niet toegestaan: alle breed- en smalspectrum penicillines en hun combinatiepreparaten (o.a. penicilline G, amoxicilline, amoxicilline/clavulaanzuur, flucloxacilline, piperacilline/tazobactam) en de carbapenems (imipenem, meropenem). Eventueel i.c.m. clemastine.
    • Gebruik wel toegestaan: in overleg met consulent infectieziekten: cefalosporines (o.a. cefuroxim, ceftriaxon, ceftazidim, cefazolin, aztreonam (behalve bij ceftazidimallergie) en niet β-lactam antibiotica. NB: eerste generatie cefalosporines geeft vaker kruisovergevoeligheid. 
  • Doorgemaakte Stevens-Johnson-syndroom of exfoliatieve dermatitis:

    • Gebruik niet toegestaan: alle β-lactam antibiotica inclusief aztreonam, sulfonamiden.
    • Gebruik wel toegestaan: alleen niet- β-lactam antibiotica.

Referenties:

  1. Bennett JE, Dolin R, Blaser J. Mandell, Douglas and Bennett’s Principles and Practice of Infectious Diseases.
  2. www.uptodate.com. Penicillin-allergic patients: Use of cephalosporins, carbapenems, and monobactams Literature review current through: Oct 2016. 
  3. Romano A,Viola M, Guéant-Rodriguez RM, Gaeta F,Valluzzi R, Guéant JL. Brief communication: tolerability of meropenem in patients with IgE-mediated hypersensitivity to penicillins. Ann Intern Med. 2007 Feb 20;146(4):266-9.
  4. Terico A and Gallagher J. Beta-lactam hypersensitivity and cross-reactivity. Journal of Pharmacy Practice. 2014; 530.
  5. Diagnostiek van betalactamantibiotica-allergie Ned Tijdschr Geneeskd. 2014;158:A7306